معتبر دانسته‌اند ، و بعضى احتمال تأثير را كافى دانسته‌اند . شرط سوم ، اصرار مأمور و منهى است بر آن فعلى كه باعث امر و نهى است . پس ، هرگاه بر آن فعل اصرار ننمايد و امارت ندامت و پشيمانى لايح « 1 » باشد ، متعرّض او نبايد شد . شرط چهارم آن است كه امر به معروف و نهى از منكر باعث مفسده جهت آمر و ناهى نباشد . پس ، اگر باعث ضررى بر نفس او يا مال او يا عرض او يا ديگرى از مسلمانان باشد ، واجب نخواهد بود و حفظ مال خود در آن صورت لازم خواهد بود . و امر معروف و نهى منكر بدل مطلقا واجب است و موقوف بر شرايط مذكوره نيست و [ در ] « 2 » امر معروف و نهى منكر ترتيب ملحوظ بايد داشت . اوّل ، اظهار كراهت . پس ، به زبان منع كردن از بد و امر كردن به نيك . و اگر مفيد نيفتد ، به نفرت و هجرت و دورى و خشونت قولى و فعلى . و اگر مفيد نيفتد ، به قهر و ضرب و تأديب و امثال آن . و تا غرض به نحو اسهل حاصل شود ، تعدى به نحو اشدّ نبايد نمود . و ببايد دانست كه لزوم امر معروف و نهى منكر بر ملوك و سلاطين بيشتر است از چند جهت : يكى آنكه اقتدار و تسلّط ايشان از همه‌كس بيشتر است . پيداست كه قول و فعل مردمان ضعيف كم‌اقتدار چقدر تأثير خواهد كرد ، به خلاف پادشاهان كه آثار توجّه و اهتمام ايشان از همه زياد است و نسبت به همهء بلاد و عباد عموم دارد . و اگر در امر معروف و نهى منكر حاجت به ضرب و تأديب و سياست افتد ، اقتدار كلّى ايشان را حاصل است . ديگر آنكه سخنان پادشاهان مطاع و متبع تمام عالم است . هر سخن كه ايشان بگويند ، همه‌كس [ 123 آ ] درمىپذيرند و اطاعت آن بر خود لازم و متحتم مىدانند . ديگر آنكه هرچيز كه ديگران را به تعب و مشقّت و سعى بسيار حاصل مىشود ملوك را به محض توجّه و خواهش حاصل مىشود . پس ، امر مذكور نيز لامحاله بر ايشان آسانتر خواهد بود و هرگاه آسانتر باشد ، لزوم آن اقوى خواهد بود . ديگر آنكه مردم همه بر دين و طريقه و مسلك پادشاهند ؛ هرگاه پادشاه مايل به صلاح باشد و امر به معروف و نهى از منكر مىنموده باشد ، مردمان همه مايل به صلاح خواهند شد و در

--> ( 1 ) . آشكار . ( 2 ) . از مر اضافه گرديد .